Dkt.Witness Mchwampaka Mratibu wa Afya za Kimataifa Wizara ya Afya , akizungumza katika Kikao Kazi cha Robo Mwaka cha Kutathmini Utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa kilichofanyika kuanzia tarehe 24 hadi 27,2026 Jijini Arusha.
Mratibu wa Huduma za Kinga na Udhibiti wa Magonjwa Wizara ya Afya Zanzibar Yahya Mselem akizungumza katika Kikao Kazi cha Robo Mwaka cha Kutathmini Utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa tarehe 27,Machi,2026 Jijini Arusha
Kaimu Mkurugenzi Idara ya Kinga kutoka Wizara ya Afya Dkt.Otilia Gowelle,upande wa kulia akizungumza na Mratibu wa Huduma za Kinga na Udhibiti wa Magonjwa Wizara ya Afya Zanzibar Yahya Mselem tarehe 26,Machi,2026 Jijini Arusha katika Kikao Kazi cha Robo Mwaka cha Kutathmini Utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa.
Mratibu wa Mradi wa Pandemic Fund kutoka Shirika la Chakula Duniani[FAO]Tanzania, Dkt.Justine Assenga akizungumza katika Kikao Kazi cha Robo Mwaka cha Kutathmini Utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa tarehe 27,Machi,2026 Jijini Arusha.
Mratibu wa Afya Moja kutoka Ofisi ya Waziri Mkuu(Sera, Bunge,Uratibu na Wenye Ulemavu) Mwanaisha Mrisho akizungumza katika Kikao Kazi cha Robo Mwaka cha Kutathmini Utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa tarehe 27,Machi,2026 Jijini Arusha.
Na,Mwandishi wetu,
Katika juhudi za kuimarisha mfumo wa afya na kuhakikisha taifa linakuwa salama dhidi ya magonjwa ya mlipuko, kikao kazi cha robo mwaka cha kutathmini utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa za mwaka 2005 (IHR 2005) kina umuhimu mkubwa kwa maendeleo ya sekta ya afya nchini. Kikao hiki kilichofanyika Jijini Arusha, kimewakutanisha wadau mbalimbali kutoka sekta ya afya na taasisi zinazohusika na usimamizi wa dharura za afya ya umma.
Kikao hicho kimeratibiwa na Wizara ya Afya kwa kushirikiana na Ofisi ya Waziri Mkuu pamoja na Shirika la Afya Duniani[WHO] kupitia ufadhili wa Mradi wa kupambana na magonjwa ya mlipuko (Pandemic Fund), ikiwa ni sehemu ya juhudi za kimataifa za kujenga mifumo imara ya kukabiliana na majanga ya kiafya.
1. Kuimarisha Ufuatiliaji na Ugunduzi wa Mapema wa Magonjwa
Moja ya manufaa makubwa ya kikao hiki ni kuboresha mifumo ya ufuatiliaji wa magonjwa. Kupitia majadiliano ya kitaalamu, washiriki hupata fursa ya kubaini mapungufu yaliyopo katika ukusanyaji na uchambuzi wa taarifa za afya. Hii husaidia kuweka mikakati madhubuti ya kugundua magonjwa mapema kabla hayajasambaa kwa kiwango kikubwa.
Kwa kufanya tathmini ya pamoja, wataalam wanaweza kuboresha mifumo ya tahadhari ya mapema (early warning systems), ambayo ni muhimu katika kuzuia milipuko ya magonjwa kama vile kipindupindu, homa ya matumbo na magonjwa mapya yanayoweza kujitokeza.
2. Kuongeza Uwezo wa Kukabiliana na Dharura za Afya.
Kikao hiki pia huchangia kuimarisha utayari wa taifa katika kukabiliana na dharura za afya ya umma. Washiriki hujadili uzoefu walioupata katika matukio ya nyuma ya milipuko na majanga, na kubaini maeneo yanayohitaji kuboreshwa.
Kupitia majadiliano haya, mipango ya dharura huboreshwa, rasilimali hupangwa kwa ufanisi zaidi, na uratibu baina ya taasisi mbalimbali huimarishwa. Hii inasaidia kuhakikisha kuwa pale dharura inapotokea, hatua stahiki zinachukuliwa kwa haraka na kwa ufanisi.
3. Kuimarisha Ushirikiano wa Kisekta na Wadau
Afya ya umma haihusishi sekta ya afya pekee, bali inahitaji ushirikiano wa sekta mbalimbali kama vile elimu, mifugo, mazingira, na utawala. Kikao hiki kinatoa jukwaa muhimu la kuwakutanisha wadau hawa na kujenga ushirikiano wa pamoja.
Ushirikiano huu huongeza ufanisi katika kubadilishana taarifa, rasilimali, na utaalamu. Aidha, huwezesha utekelezaji wa mbinu ya “Afya Moja” (One Health) inayotambua uhusiano kati ya afya ya binadamu, wanyama na mazingira.
4. Kuboresha Utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa (IHR 2005)
Kanuni za Afya za Kimataifa za mwaka 2005 zinaweka wajibu kwa nchi wanachama kuhakikisha zina uwezo wa kugundua, kuripoti na kukabiliana na matukio ya kiafya yanayoweza kuwa tishio kimataifa.
Kupitia kikao hiki, washiriki hupata fursa ya kutathmini kiwango cha utekelezaji wa kanuni hizo nchini na kuweka mikakati ya kuziba mapengo yaliyopo. Hii huifanya nchi kuwa salama zaidi na yenye uwezo wa kushiriki kikamilifu katika mfumo wa kimataifa wa kudhibiti magonjwa.
5. Kuongeza Uelewa na Ujuzi kwa Wataalam
Kikao hiki pia ni jukwaa la kujifunza. Wataalam kutoka maeneo mbalimbali hupata fursa ya kubadilishana uzoefu, mbinu bora (best practices), na teknolojia mpya zinazotumika katika kukabiliana na magonjwa ya mlipuko.
Hali hii huongeza ujuzi wa wataalam na kuwajengea uwezo wa kufanya kazi zao kwa ufanisi zaidi katika maeneo yao ya kazi.
6. Kuimarisha Uwajibikaji na Ufuatiliaji wa Utekelezaji
Kupitia tathmini ya robo mwaka, taasisi husika zinapata nafasi ya kuonesha mafanikio yao pamoja na changamoto wanazokutana nazo. Hii huongeza uwajibikaji katika utekelezaji wa majukumu yao.
Aidha, huwezesha kuwepo kwa mfumo wa ufuatiliaji endelevu unaosaidia kuhakikisha kuwa maazimio yanayofikiwa yanatekelezwa kwa wakati na kwa ufanisi.
7. Kulinda Afya ya Jamii na Uchumi wa Taifa
Mwisho kabisa, manufaa makubwa ya kikao hiki yanaonekana katika kulinda afya ya wananchi na uchumi wa taifa. Magonjwa ya mlipuko yanaweza kusababisha madhara makubwa kiuchumi na kijamii, hivyo kuyadhibiti mapema kunasaidia kupunguza hasara hizo.
Kwa kuimarisha mifumo ya kinga na udhibiti wa magonjwa, taifa linaweza kuendelea na shughuli zake za maendeleo bila kukumbwa na misukosuko mikubwa ya kiafya.
Je,viongozi wanasemaje,kuhusu umuhimu wa ushirikiano kwneye eneo la Kinga hasa utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa?
Kaimu Mkurugenzi wa Idara ya Kinga kutoka Wizara ya Afya, Dkt. Otilia Gowelle, akizungumza katika Kikao Kazi cha robo mwaka cha kutathmini utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa za mwaka 2005 (IHR 2005) kilichofanyika Jijini Arusha tarehe 25 Machi 2026 alisema ushirikiano wa Kisekta una umuhimu mkubwa.
“Ushirikiano wa kisekta pamoja na wadau ni nguzo muhimu katika kuimarisha kinga dhidi ya magonjwa katika jamii. Tunahitaji nguvu ya pamoja ili kuhakikisha tunadhibiti na kuzuia milipuko ya magonjwa kwa ufanisi,” alisema Dkt. Gowelle.
Kikao Kichocheo cha Mabadiliko Sekta ya Afya
Dkt. Gowelle alisema kikao hicho ni chachu ya mabadiliko, hususan katika maeneo ya ufuatiliaji na udhibiti wa magonjwa, ambapo wadau wanapata nafasi ya kujadili kwa kina changamoto na kuweka mikakati ya pamoja ya kuzitatua.
“Kikao hiki ni muhimu sana kwani tangu jana tumekuwa tukijadili mambo mtambuka kuhusu Kanuni za Afya za Kimataifa. Ushirikiano huu unaleta tija kubwa katika kuboresha mfumo wetu wa afya,” ameongeza.
Alisisitiza kuwa ushiriki wa wadau mbalimbali, ikiwemo Shirika la Afya Duniani, umeongeza nguvu katika utekelezaji wa malengo ya kikao hicho.
Mfumo wa Kidijitali Kuimarisha Ufuatiliaji:
Katika kuunga mkono kauli hiyo, Mkurugenzi Msaidizi wa Sehemu ya Epidemiolojia na Udhibiti wa Magonjwa kutoka Wizara ya Afya, Dkt. Vida Makundi Mmbaga, alisema Serikali imeimarisha mfumo wa kidijitali wa ufuatiliaji wa magonjwa ili kuongeza kasi ya upatikanaji wa taarifa na uchukuaji wa hatua.
“Kila siku tunapata taarifa na hata tetesi za magonjwa ya aina yoyote kupitia mifumo ya kidijitali, na tunazifanyia kazi kwa haraka ili kuzuia madhara makubwa,” amesema Dkt. Mmbaga.
Alifafanua kuwa mfumo huo unasaidia kugundua dalili za awali za magonjwa na kuchukua hatua kabla hayajasambaa kwa kiwango kikubwa.
Jamii Kushiriki Kikamilifu
Dkt. Mmbaga alisisitiza kuwa ufanisi wa mfumo huo unategemea ushirikiano wa wananchi, akieleza kuwa ufuatiliaji wa magonjwa huanzia ngazi ya chini kabisa katika jamii.
“Mwananchi mmoja mmoja ana jukumu la kutoa taarifa za matukio yasiyo ya kawaida. Tuna namba maalum 199 ambayo ni bure, wananchi wanapaswa kuitumia kutoa taarifa kwa haraka,” alisema.
Aliongeza kuwa wataalam wa sekta mbalimbali, ikiwemo walimu, wataalam wa mifugo na wataalam wa tiba asili, wana mchango mkubwa katika kugundua mapema viashiria vya magonjwa.
WHO Yapongeza Hatua za Tanzania.
Kwa upande wake, Afisa wa Utayari na Udhibiti wa Dharura na Majanga kutoka WHO Tanzania, Dkt. Faraja Msemwa, alisema kupitia Mradi wa Pandemic Fund, Tanzania imepiga hatua kubwa katika kuimarisha mifumo ya afya.
“Mradi huu umewezesha ushirikishaji wa wadau na tathmini ya kina ya utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa katika ngazi zote za Serikali,” alisema Dkt. Msemwa.
Aliongeza kuwa ushirikiano kati ya Serikali na Shirika la Afya Duniani ni mfano mzuri wa namna nchi zinavyoweza kujenga mifumo imara ya kukabiliana na majanga ya kiafya.
Faida za Mfumo kwa Taifa
Wataalam wa afya wanaeleza kuwa mfumo wa kidijitali wa ufuatiliaji wa magonjwa una manufaa makubwa, ikiwa ni pamoja na:
Kugundua magonjwa mapema
Kuchukua hatua za haraka kuzuia milipuko
Kuimarisha uratibu wa taasisi mbalimbali
Kupunguza vifo na madhara ya magonjwa.
Zaidi ya hayo, mfumo huu unasaidia kulinda uchumi wa taifa kwa kuzuia athari kubwa zinazoweza kusababishwa na milipuko ya magonjwa.
Changamoto na Mwelekeo
Pamoja na mafanikio hayo, bado kuna changamoto kama upatikanaji wa miundombinu ya mawasiliano katika baadhi ya maeneo na uelewa wa matumizi ya teknolojia.
Hata hivyo, Serikali inaendelea kuchukua hatua za kuboresha hali hiyo ili kuhakikisha kila mwananchi ananufaika na mfumo huu.
Hitimisho
Kwa ujumla, kikao kazi cha Arusha kimeonesha wazi kuwa ushirikiano wa kisekta na matumizi ya teknolojia ya kidijitali ni silaha muhimu katika kupambana na magonjwa ya mlipuko. Ushiriki wa wadau wote, kuanzia ngazi ya jamii hadi kimataifa, ni msingi wa mafanikio ya juhudi hizi.
MASWALI NA MAJIBU (Q&A)
Swali: Dkt. Gowelle amesisitiza nini kikubwa katika kikao hiki?
Jibu: Amesisitiza kuwa ushirikiano wa kisekta na wadau ni nguzo muhimu katika kuimarisha kinga na kudhibiti magonjwa.
Swali: Mfumo wa kidijitali una mchango gani?
Jibu: Unasaidia kupata taarifa za magonjwa kwa haraka, kuzichambua na kuchukua hatua mapema.
Swali: Dkt. Mmbaga amesema nini kuhusu mfumo huo?
Jibu: Amesema mfumo unawawezesha kupata taarifa na tetesi za magonjwa kila siku na kuzifanyia kazi haraka.
Swali: WHO ina nafasi gani katika mradi huu?
Jibu: Kupitia Shirika la Afya Duniani, imechangia ushirikiano wa wadau, tathmini na uimarishaji wa mifumo ya afya.
Swali: Mwananchi anawezaje kushiriki?
Jibu: Kwa kutoa taarifa za matukio yasiyo ya kawaida kupitia namba 199 au kwa viongozi wa eneo lake.
Kwa ujumla, kikao kazi cha robo mwaka cha tathmini ya utekelezaji wa Kanuni za Afya za Kimataifa (2005) ni nyenzo muhimu katika kuimarisha mfumo wa afya nchini. Kikao hiki si tu kinasaidia kubaini changamoto, bali pia huweka msingi imara wa kujenga taifa lenye uwezo wa kukabiliana na magonjwa ya mlipuko na dharura za afya ya umma.
Ni wajibu wa wadau wote kuendelea kushirikiana na kuhakikisha kuwa maazimio yanayotokana na vikao hivi yanatekelezwa kikamilifu kwa manufaa ya wananchi na taifa kwa ujumla.
